Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Tarixin elə taleyüklü, dönüş yaradan məqamları var ki, təqvim günlərinin adi xronologiyasını aşaraq bütöv bir xalqın milli varlıq düsturuna, sarsılmaz dövlətçilik fəlsəfəsinə çevrilir. Azərbaycan xalqının çoxəsrlik ictimai-siyasi və mədəni inkişaf yolunda 2020-ci ilin 8 Noyabr günü məhz belə bir möhtəşəm hadisə kimi milli yaddaşa əbədi həkk olundu. Şuşa şəhərinin sıldırım qayalıqlarında misilsiz qəhrəmanlıqla qazanılan bu Qələbə sadəcə otuz ilə yaxın davam edən hərbi təcavüzə və işğala son qoyan lokal bir zəfər deyildir; o, uzun onilliklər boyu xalqımızın şüuruna yeridilməyə çalışılan məğlubiyyət sindromunu kökündən darmadağın edən, beynəlxalq hüququn kağız üzərində qalmış prinsiplərini döyüş meydanında bərpa edən və milli ləyaqətimizi tarixin ən uca zirvəsinə qaldıran bütöv bir dirçəliş manifestidir.

İstənilən müharibənin hərbi-strateji nəticələri dövlətlərin xəritələrdə bərpa olunan sərhədləri ilə ölçülə bilər, lakin 44 günlük Vətən müharibəsinin və onun məntiqi zirvəsi olan 8 Noyabr Zəfərinin mənəvi miqyası coğrafi hüdudlara sığmayacaq qədər dərindir. İyirminci yüzilliyin sonlarında xalqımızın məruz qaldığı etnik təmizləmələr, deportasiyalar, Xocalı soyqırımı və yurd yerlərimizin talan edilməsi təkcə ərazi itkisi ilə nəticələnməmişdi; bu faciələr milli qürurumuza, tarixi yaddaşımıza və gələcəyə olan inamımıza vurulmuş ən ağır mənəvi zərbə idi. Beynəlxalq təşkilatların ikili standartları, dondurulmuş münaqişə status-kvosu və diplomatik riyakarlıq illərlə cəmiyyətimizdə dərin bir ədalətsizlik hissi yaratmışdı. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən “Dəmir Yumruq” əməliyyatı məhz bu tarixi haqsızlığı aradan qaldırdı, tarixin gecikmiş ədalət tərəzisini polad iradə və milli güclə yenidən bərabərləşdirdi. Şuşanın azad olunması ilə təkcə Qarabağın tacı deyil, bütöv bir xalqın tapdanmış hüquqları, ləyaqəti və əzəli şərəfi özünə qaytarıldı.

Bu tarixi zəfərin arxasında duran ən mühüm amil isə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu milli dövlətçilik ideologiyası, iqtisadi müstəqillik və güclü ordu quruculuğu xəttinin ötən iyirmi ildə ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə davam etdirilməsi oldu. Həyata keçirilən dərin islahatlar Azərbaycanı regionun mütləq güc mərkəzinə çevirdi, xalq ilə hakimiyyət arasında monolit bir vəhdət yaratdı. Bu möhkəm təməl üzərində formalaşan yeni nəsil — Qarabağı yalnız dərsliklərdən, fotolardan tanıyan gənclər — vətən sevgisini hər şeydən uca tutaraq Şuşa sıldırımlarına dırmaşdı və canları, qanları bahasına üçrəngli bayrağımızı ucaltdı. Şəhidlərimizin müqəddəs qanı ilə yazılan bu salnamə Azərbaycan əsgərinin mənəvi böyüklüyünü, xalqımızın milli ləyaqət uğrunda fədakarlıq etmək əzmini bütün bəşəriyyətə nümayiş etdirdi.

8 Noyabr Zəfəri eyni zamanda Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsini kökündən dəyişdirdi, Türk dünyasının strateji bütövlüyünə və mənəvi həmrəyliyinə misilsiz bir dinamizm gətirdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən uğurlu antiterror tədbirləri ilə ölkəmizin bütün ərazisində dövlət suverenliyimizin tam təmin edilməsi məhz 8 Noyabrda açılan o böyük tarixi yolun parlaq yekunu oldu. Artıq Azərbaycan dövləti kənardan diktə edilən şərtləri qəbul edən deyil, regionda sülhün, əməkdaşlığın və yeni inkişaf paradiqmalarının müəllifi olan qalib tərəfdir. Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan nəhəng bərpa-quruculuq işləri, doğma torpaqlarına qürurla qayıdan soydaşlarımızın çöhrəsindəki sevinc xalqımızın qurucu dühasının və sarsılmaz iradəsinin əyani təcəssümüdür.

Bir sözlə, 8 Noyabr sadəcə qələbə günü deyil; o, gələcək nəsillərə ötürülən ən böyük mənəvi sərvət, tükənməz bir qalibiyyət andıdır. Bu möhtəşəm Zəfər xalqımıza təkcə azad edilmiş yurd yerlərini deyil, tarixin illər boyu bizə borclu qaldığı ədalətini və heç zaman əyilməyən milli ləyaqətini əbədi olaraq qaytardı.

Mübariz Ağalarlı

AMEA-nın Tarix və Etnologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent

“Xalq qəzeti”