Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Azərbaycan dilçiliyində elə alimlər var ki, onların gördüyü işlər təkcə kitablarında deyil, yetişdirdikləri tədqiqatçıların elmi düşüncəsində də yaşayır. Filologiya elmləri doktoru, professor İsmayıl Oruc oğlu Məmmədli belə alimlərdəndir. Onun 80 illik yubileyi lüğətçilik və etnolinqvistika sahəsində uzun illər apardığı tədqiqatları, ana dilinə xidmətini və müəllim olaraq qazandığı hörməti minnətdarlıqla xatırlamaq üçün bir fürsətdir.

İsmayıl müəllimin elmi fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycan dilinin etnoqrafik leksikasının öyrənilməsidir. Bu sahədə araşdırdığı sözlər xalqın məişəti, təsərrüfatı, adətləri və dünyagörüşü ilə bağlı zəngin məlumat daşıyır. Onun «Azərbaycan dilinin etnoqrafik leksikası» mövzusunda doktorluq tədqiqatı dil faktını xalqın mədəni yaddaşı ilə əlaqədə araşdırmağın əhəmiyyətini göstərir. Alimin leksikologiya, nitq mədəniyyəti və lüğətçilik üzrə əsərləri də Azərbaycan dilinin söz sərvətini toplamaq, izah etmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq məqsədinə xidmət edir.

Professorun adı «Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti» və «Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti» kimi kollektiv leksikoqrafik işlərlə bağlıdır. Lüğətçilikdə hər bir sözün mənasını dəqiqləşdirmək, işlənmə məqamını müəyyən etmək, izahı oxucu üçün aydın qurmaq böyük zəhmət tələb edir. İsmayıl müəllimin bu sahədəki fəaliyyəti sözə həssas münasibətin, elmi məsuliyyətin və davamlı əməyin nümunəsidir. «Ekran, efir və dilimiz» əsəri isə onun ana dilinin ictimai işlənməsinə də diqqətlə yanaşdığını göstərir.

Mənim üçün İsmayıl müəllimin yeri xüsusi və şəxsidir: o, filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyamın elmi rəhbəri olmuşdur. «Azərbaycan filoloji lüğətlərində ümumişlək olmayan sözlərin verilməsi» mövzusunda işlədiyim illərdə onun rəhbərliyi mənə tədqiqatın məsuliyyətini daha dərindən duymağa kömək etdi. Sözün lüğətdə necə təqdim olunması, izahın mənbə ilə əlaqəsi və leksikoqrafik qərarın əsaslandırılması barədə düşünərkən müəllimimdən öyrəndiklərimin dəyərini bu gün də hiss edirəm. Elmi rəhbərlik yalnız dissertasiyanın tamamlanmasına yardım deyil; gənc tədqiqatçının öz işinə qarşı tələbkarlığının formalaşmasında iştirakdır.

Elmi münasibətimiz dissertasiya müdafiəsindən sonra da lüğətçilik sahəsində davam etmişdir. «Cəfər Cabbarlının bədii dilinin izahlı lüğəti» üzərində işdə İsmayıl müəllimin elmi redaktor, mənim isə məsul redaktor kimi iştirakım mənim üçün bu əməkdaşlığın qiymətli nümunəsidir. İllər keçdikcə öz tədqiqatlarımda və lüğət tərtibi işində elmi rəhbərimin əməyə, dəqiqliyə və sözün izahına verdiyi əhəmiyyəti daha yaxşı anlayıram.

İsmayıl müəllim pedaqoji fəaliyyəti və yetişdirdiyi elmi kadrlarla da Azərbaycan dilçiliyinə xidmət etmişdir. Alimin zəhməti tələbələrinin və onunla çalışan həmkarlarının fəaliyyətində davam edir. Müəllimin verdiyi bilikdən daha uzunömürlü olan şey bəzən tədqiqatçıda yaratdığı məsuliyyət hissidir. Mən İsmayıl müəllimə həm görkəmli dilçi alim, həm də öz elmi yolumda mühüm yeri olan müəllim kimi ehtiram bəsləyirəm.

Hörmətli İsmayıl müəllim, 80 illik yubileyiniz münasibətilə Sizi ürəkdən təbrik edirəm. Sizə möhkəm cansağlığı, ailə səadəti və elmi fəaliyyətinizdə yeni uğurlar arzulayıram. Azərbaycan dilinə və lüğətçilik elminə verdiyiniz töhfələrə, gənc tədqiqatçılara göstərdiyiniz qayğıya görə Sizə minnətdaram.

Xədicə Heydərova, AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Azərbaycan dilinin tarixi şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.science.gov.az saytına istinad zəruridir.