Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Nizamini biz tanıyırıq, Şərq ölkələri tanıyır. Amma lazımdır ki, Avropa da yaxşı tanısın. Avropada da tədqiqatçılar tanıyırlar, bir çox kitabxanalarda onun kitabları var. Onun  yazdığı  əsərlər bütün dünyada məşhurdur, təsəvvür  edin, 850 il bundan öncə bu qədər böyük əsərlər yaratmaq!... Bu əsərlər təkcə şeirdən ibarət deyildir, onların hər birində  böyük elm var, böyük  fəlsəfə, dahi fikirlər var. Buna görə də onun əsərləri də yaşayır, özu də yaşayır. Biz Nizami Gəncəvi ilə bəşəriyyəti qovuşdurmağa tələsirik.

Heydər Əliyev

Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri

Ulu Öndər Heydər Əliyevin dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvi şəxsiyyəti, irsi ilə bağlı müəyyənləşdirdiyi bu strateji yanaşma bu gün Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması, yaşadılması və təbliğinə yönələn dəmir siyasi iradəsi ilə müqəddəs Ata Vəsiyyəti kimi həyata keçirilməkdədir. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 23 dekabr 2011-ci ildə dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin 870 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında imzaladığı Sərəncam və bu Sərəncamın tələblərindən irəli gələn tədbirlər çərçivəsində 2012-ci ildə fəaliyyətə başlayan Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi Azərbaycan nizamişünaslığının ən mühüm tarixi nailiyyətidir ki, bu da öz növbəsində dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin vətəni Azərbaycandan başqa ikinci bir ölkədə əsası qoyulub fəaliyyətə başlaya bilməzdi. Çünki Nizami Gəncəvinin bəşəri ideyalarını ən doğru yalnız mənsub olduğu xalq car edə bilər dünyaya. Möhtərəm Prezidentimizin himayəsi altında Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin 2013-cü ildən təşkil etdiyi Qlobal Bakı Forumları da məhz dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin mənsub olduğu Azərbaycan xalqının milli və bəşəri dəyərlərinin, tolerantlığının, multikultural düşüncəsinin, yaşayışının bütün dünya xalqlarına ərməğanı, səslənişidir. Xüsusilə,  Birinci vitse-prezident, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın dəstəyi ilə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sinin, miniatürlərinin dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə edilib nəşr olunması, dünyada abidələrinin ucaldılması, akademik Nərgiz xanım Paşayevanın dəstəyi ilə Oksford Universitetində Nizami Gəncəvi adına Azərbaycanşünaslıq və Qafqazşünaslıq Elm Mərkəzinin fəaliyyətə başlaması bu siyasətin qoşa qanadını təşkil edir. 

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin yaradılması dünya miqyasında bir hadisə oldu. Biz bu Mərkəzi yaradarkən, əlbəttə, görürdük ki, bunun çox böyük gələcəyi var. Ancaq hesab edirəm, bir çoxları təsəvvür etmirdilər ki, bu Mərkəzin dünya miqyasında nə qədər böyük rolu olacaq. Bu gün Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin xətti ilə keçirilən Qlobal Forumlar dünya miqyasında nadir beynəlxalq tədbirlərdir. Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi tərəfindən artıq beş dəfə Bakı Qlobal Forumu keçirilib. Bu forumlarda həm onlarla fəaliyyətdə olan, həm də keçmiş dövlət və hökumət başçıları iştirak edirlər. Hər il bu Forum keçirilir və Forumun işində mən də iştirak edirəm. Mən Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin İdarə Heyətini ən azı ildə bir dəfə qəbul edirəm. Həmişə onlara tövsiyə edirəm ki, mütləq Gəncəyə də gedin. Onlar dəfələrlə burada olublar və Gəncə haqqında onların təəssüratları çox müsbətdir.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bolqarıstanın sabiq prezidenti, Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvü Rosen Plevneliyev 2023-cü ildə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə Gəncədə təşkil edilən tədbirdə Azərbaycan Prezidenti haqqında belə bir fikir səsləndirdi: “Azərbaycan, Gəncə torpağı bəşəriyyətin ruhuna bir xəzinə, məlhəmdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzini məhz bu xəzinələrin dünyaya təqdim edilməsi məqsədilə təsis edib və hər zaman da qoruyub dəstəkləyir”.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində qlobal problemlərin müzakirəsi, dövlətlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Qloballaşma şəraitində dünyada baş verən siyasi, iqtisadi və sosial proseslər göstərir ki, beynəlxalq təhlükəsizlik, davamlı inkişaf və sivilizasiyalararası dialoq kimi məsələlərin həlli yalnız dövlətlərin birgə səyləri və qarşılıqlı anlaşması nəticəsində mümkün ola bilər. Bu baxımdan müxtəlif ölkələrin siyasi liderlərini, dövlət və hökumət başçılarını, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini, nüfuzlu alimləri və ictimai xadimləri bir araya gətirən beynəlxalq forumlar qlobal problemlərin müzakirəsi üçün mühüm platforma rolunu oynayır. Belə nüfuzlu platformalardan biri də Azərbaycanın paytaxtı Bakıda keçirilən Qlobal Bakı Forumudur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin himayəsi altında və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə keçirilən Qlobal Bakı Forumu 2013-cü ildən etibarən beynəlxalq siyasi və intellektual dialoq məkanı kimi fəaliyyət göstərir. Hər il keçirilən bu forum dünyanın müxtəlif ölkələrindən sabiq və fəaliyyətdə olan dövlət başçılarını, hökumət rəhbərlərini, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini, görkəmli alimləri və ictimai xadimləri bir araya gətirir. Forum çərçivəsində müasir dünyanın qarşılaşdığı qlobal problemlər geniş şəkildə müzakirə olunur, beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində fikir mübadiləsi aparılır.

Bakıda keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumu müasir dövrün aktual məsələlərinin müzakirə olunduğu nüfuzlu beynəlxalq tədbirlərdən biri kimi diqqət çəkir. Forum çərçivəsində beynəlxalq təhlükəsizlik, qlobal idarəetmə, regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişiklikləri, miqrasiya problemləri və multikulturalizm kimi mühüm məsələlər geniş müzakirə edilir. Bu müzakirələr qlobal problemlərin həlli üçün yeni yanaşmaların formalaşmasına, dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına töhfə verir.

Qlobal Bakı Forumunun mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun yalnız siyasi müzakirə platforması deyil, eyni zamanda humanitar və mənəvi dəyərlərin təbliğ olunduğu beynəlxalq məkan olmasıdır. Forum vasitəsilə Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsi, tolerantlıq ənənələri və multikultural dəyərləri dünya ictimaiyyətinə təqdim edilir. Azərbaycan tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və etnik qrupların sülh və qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşadığı məkan kimi tanınmışdır. Bu xüsusiyyət müasir dövrdə də dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi qorunur və inkişaf etdirilir.

Azərbaycan cəmiyyətində tolerantlıq və multikulturalizm prinsipləri yalnız sosial həyatın mühüm elementi deyil, həm də dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Müxtəlif dini və etnik icmaların azad fəaliyyəti, qarşılıqlı hörmət və mədəni müxtəlifliyin qorunması Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi siyasətin mühüm nəticələrindən biridir. Qlobal Bakı Forumu da bu dəyərlərin beynəlxalq səviyyədə təbliği və dünya ictimaiyyətinə təqdim edilməsi baxımından mühüm rol oynayır.

Forumun ideoloji və mənəvi əsaslarından biri böyük Azərbaycan mütəfəkkiri və şairi Nizami Gəncəvinin zəngin irsidir. XII əsrdə yaşamış bu böyük söz ustadı öz yaradıcılığında humanizm, ədalət, mənəvi kamillik və insanpərvərlik ideyalarını yüksək bədii səviyyədə ifadə etmişdir. Nizami Gəncəvinin əsərlərində ədalət prinsipi xüsusi yer tutur və bu prinsip cəmiyyətin inkişafının əsas şərti kimi təqdim edilir. Şair öz əsərlərində göstərirdi ki, zülm və haqsızlıq üzərində qurulan hakimiyyət davamlı ola bilməz və cəmiyyətin inkişafı yalnız ədalət prinsiplərinə əsaslanan idarəetmə nəticəsində mümkün ola bilər.

Nizami Gəncəvinin bu ideyaları onun məşhur fikirlərindən birində xüsusilə aydın ifadə olunur: “Dünyaya hakim olmaz zülmkarlıq, rəzillik; yer üzünün fatehi ədalətdir, ədalət”. Bu fikir yalnız orta əsr Şərq fəlsəfəsinin deyil, ümumilikdə bəşəri düşüncənin mühüm ideyalarından biri kimi qiymətləndirilir. Şairin bu fikirləri əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu gün də aktuallığını qoruyur və müasir dünyanın qarşılaşdığı problemlərin həllində mühüm mənəvi istiqamət kimi çıxış edir.

Bu baxımdan Nizami Gəncəvinin ədalət ideyaları müasir Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi siyasətdə də müəyyən mənada öz əksini tapır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulamışdır ki, beynəlxalq münasibətlər sistemində ədalətin təmin olunması və beynəlxalq hüququn aliliyinin qorunması qlobal sabitliyin əsas şərtlərindən biridir. Prezident öz çıxışlarında qeyd etmişdir ki, ədalətə nail olmaq üçün yalnız onu arzulamaq kifayət deyil, bu məqsədə çatmaq üçün ardıcıl və prinsipial şəkildə çalışmaq lazımdır.

Cənab Prezidentin bu fikirləri Azərbaycan xalqının tarixi-mənəvi dəyərləri ilə də sıx bağlıdır. Ədalətə inanmaq, haqqı müdafiə etmək və zülmə qarşı çıxmaq Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış mənəvi dünyasının mühüm elementlərindən biridir. Bu baxımdan Azərbaycan Prezidentinin ədalətə əsaslanan siyasi baxışları milli-mənəvi irs və tarixi ənənələrlə səsləşir.

Qlobal Bakı Forumunun keçirilməsi də məhz bu ideyaların beynəlxalq səviyyədə təbliğinə xidmət edir. Forum çərçivəsində aparılan müzakirələrdə beynəlxalq münasibətlərdə ədalət prinsiplərinin qorunması, beynəlxalq hüququn aliliyinin təmin edilməsi və dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması kimi məsələlər xüsusi yer tutur. Bu isə forumun yalnız siyasi deyil, həm də mənəvi və humanitar əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.

Qlobal Bakı Forumunun beynəlxalq nüfuzunun artması Azərbaycan dövlətinin və onun rəhbərliyinin qlobal siyasətdə artan rolunun mühüm göstəricilərindən biridir. Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq siyasətdə fəal iştirak etməsi, müxtəlif qlobal təşəbbüslərlə çıxış etməsi və nüfuzlu beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin beynəlxalq aləmdə mövqeyinin möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur.

Bu kontekstdə Qlobal Bakı Forumunun keçirilməsi həm də Azərbaycan Prezidentinin beynəlxalq nüfuzunun təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində Azərbaycan regionda və beynəlxalq aləmdə mühüm siyasi aktorlardan birinə çevrilmişdir. Onun həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış və praqmatik xarici siyasət müxtəlif dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlarla səmərəli əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulmasına imkan yaratmışdır.

Məhz bu nüfuzun nəticəsidir ki, dünyanın müxtəlif ölkələrindən sabiq və fəaliyyətdə olan dövlət başçıları, hökumət rəhbərləri, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri və tanınmış alimlər Qlobal Bakı Forumunda iştirak etməyə böyük maraq göstərirlər. Bu forum qlobal problemlərin müzakirəsi üçün mühüm platforma olmaqla yanaşı, həm də müxtəlif regionlar və sivilizasiyalar arasında dialoqun inkişafına töhfə verir.

Bakıda keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumu müasir dünyanın qarşılaşdığı qlobal problemlərin müzakirəsi üçün mühüm beynəlxalq platforma olmaqla yanaşı, Azərbaycanın multikultural və tolerant dəyərlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edilməsi baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda forum Azərbaycan Prezidentinin beynəlxalq nüfuzunun, ölkənin diplomatik imkanlarının və qlobal siyasətdə artan rolunun bariz göstəricisi kimi çıxış edir.

Dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin əsərlərində ifadə olunan ədalət ideyaları ilə Azərbaycan Prezidentinin çıxışlarında vurğulanan ədalət prinsipləri arasında müəyyən ideya uyğunluğu müşahidə olunur. Bu uyğunluq göstərir ki, Azərbaycanın müasir siyasi düşüncəsi ölkənin zəngin tarixi-mədəni irsi ilə vəhdət təşkil edir. Bu baxımdan Qlobal Bakı Forumu yalnız siyasi dialoq platforması deyil, həm də ədalət, humanizm və multikulturalizm kimi ümumbəşəri dəyərlərin təbliğ edildiyi mühüm beynəlxalq məkan kimi qiymətləndirilməlidir.

Əlimuxtar MUXTAROV, AMEA-nın Gəncə Bölməsinin elmi işlər üzrə sədr müavini, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.science.gov.az saytına istinad zəruridir.