Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərində Vətən və torpaq anlayışları xalqın milli kimliyinin əsas dayaqlarından biri olub. Xarici müdaxilələr, müharibələr və ərazi münaqişələri xalqın tarixi yaddaşında mühüm izlər buraxıb. Bu tarixi təcrübənin nəsildən-nəslə ötürülməsi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ilə yanaşı, gənc nəslin dünyagörüşünün və vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına da təsir göstərir. Bu baxımdan, gənclərin milli kimlik və vətəndaşlıq şüurunun inkişafı cəmiyyətin gələcək sosial inkişafı ilə birbaşa bağlı məsələlərdən biridir.

Şəxsiyyətin sosiallaşması fərdin cəmiyyətin dəyərlərini, davranış normalarını və sosial məsuliyyət prinsiplərini mənimsəməsi prosesidir. Ailə, təhsil və sosial mühit bu prosesin əsas komponentləri olsa da, tarixi hadisələr də insanın dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə gənclik dövründə əldə edilən sosial təcrübələr insanın milli kimliyinə, ictimai məsuliyyətinə və gələcək fəaliyyət istiqamətlərinə təsir edir. Buna görə də Vətən müharibəsi kimi mühüm tarixi hadisələrin gənclərin sosiallaşmasına təsirinin araşdırılması həm elmi, həm də ictimai baxımdan əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda gənclərin milli ruhda yetişdirilməsi və onların ictimai həyatdakı rolunun artırılması uzun müddətdir dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev gənclərin ölkənin gələcəyindəki rolunu xüsusi vurğulayır, onların milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, vətəndaşlıq məsuliyyətini dərk edən və cəmiyyətin inkişafında fəal iştirak edən şəxsiyyətlər kimi formalaşmasına böyük əhəmiyyət verirdi. Bu yanaşma gənclər siyasətinin yalnız sosial məsələlərlə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda milli kimlik və vətəndaşlıq şüurunun formalaşdırılmasını da əhatə etdiyini göstərir.

Vətənpərvərlik həmin prosesin mühüm elementlərindən biridir. Bu anlayış insanın doğma ölkəsinə, xalqına və milli dəyərlərinə bağlılığını ifadə etməklə yanaşı, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissini də özündə birləşdirir. Azərbaycan cəmiyyətində vətənpərvərlik tarix boyu müxtəlif formalarda təzahür edib. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi isə bu dəyərin ictimai həyatda necə səfərbəredici qüvvəyə çevrildiyini göstərən mühüm hadisələrdən biri oldu.

Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin uzun müddət davam etməsi və diplomatik vasitəçilik mexanizmlərinin nəticə verməməsi regionda mürəkkəb siyasi vəziyyətin formalaşmasına səbəb olmuşdu. Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev müxtəlif çıxış və müsahibələrində münaqişənin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında həll edilməsinin vacibliyini vurğulayırdı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının münaqişə ilə bağlı qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icra olunmaması da Azərbaycan tərəfinin diqqətə çatdırdığı məsələlərdən biri idi. Diplomatik prosesin nəticəsiz qalmasından sonra 27 sentyabr 2020-ci ildə hərbi əməliyyatların başlanması ilə münaqişənin hərbi-siyasi mərhələsi yeni mərhələyə keçdi.

44 gün davam edən müharibə Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixində mühüm dəyişikliklərlə nəticələndi. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində bir sıra ərazilər üzərində nəzarət bərpa edildi. Müharibənin nəticələri ölkənin ictimai həyatında və kollektiv yaddaşında mühüm yer tutdu, şəhidlərin və qazilərin həyat yolu isə sonrakı nəsillər üçün əhəmiyyətli tarixi təcrübəyə çevrildi.

Müharibənin mühüm xüsusiyyətlərindən biri cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin ümumi məqsəd ətrafında səfərbər olması idi. Könüllü şəkildə orduya müraciət edən vətəndaşlar, hərbçilərə müxtəlif formalarda dəstək göstərən insanlar və ictimai təşəbbüslərdə iştirak edən qruplar bu prosesin sosial tərəfini təşkil edirdi. Gənclər də həmin dövrdə müxtəlif fəaliyyət istiqamətləri ilə ictimai proseslərə qoşuldular. Bu iştirak onların cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissinin və sosial fəallığının praktik ifadələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Gənclərin fəaliyyəti informasiya məkanında da özünü göstərdi. Müasir rəqəmsal texnologiyalar sosial şəbəkələri ictimai kommunikasiya və informasiya mübadiləsinin əsas platformalarından birinə çevirib. 2020-ci il Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan gəncləri sosial media vasitəsilə Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması, tarixi məlumatların paylaşılması və müxtəlif informasiyalara münasibətin bildirilməsi istiqamətində fəallıq göstərdilər. Bu proses gənclərin rəqəmsal mühitdə vətəndaş fəallığının yeni formalarını nümayiş etdirməsi baxımından diqqətəlayiqdir.

Beləliklə, müharibə dövrü gənclərin sosiallaşmasının ənənəvi mühitlərlə yanaşı, rəqəmsal platformalarda da davam etdiyini göstərdi. Sosial şəbəkələr gənclərə ictimai məsələlər barədə məlumat əldə etmək, öz fikirlərini ifadə etmək və müxtəlif təşəbbüslərə qoşulmaq imkanı verdi. Bu isə müasir vətəndaşlıq mədəniyyətinin formalaşmasında informasiya savadlılığının, məsuliyyətli kommunikasiya davranışının və tənqidi düşüncənin əhəmiyyətini artırır.

Vətənpərvərliyin gənclərə aşılanması yalnız müharibə və hərbi xidmət anlayışları ilə məhdudlaşdırılmamalıdır. Müasir şəraitdə ölkənin inkişafına təhsil, elm, innovasiya, əmək və ictimai fəaliyyət vasitəsilə töhfə vermək də vətəndaşlıq məsuliyyətinin mühüm ifadələrindəndir. Bu baxımdan, gənclərin milli dəyərlərlə yanaşı, bilik və bacarıqlara yiyələnməsi, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətli mövqe tutması və ictimai proseslərdə fəal iştirakı vətənpərvərlik anlayışının daha geniş məzmun daşıdığını göstərir.

Tarixi yaddaşın qorunması bu dəyərlərin gələcək nəsillərə çatdırılmasının əsas şərtlərindən biridir. Şəhidlərin, qazilərin və müharibə iştirakçılarının həyat yolu gənclər üçün mühüm tarixi nümunələr təşkil edir. Bununla yanaşı, tarixi hadisələrin gənclərə çatdırılması yalnız emosional yanaşmaya deyil, faktların düzgün öyrənilməsinə və onların səbəb-nəticə əlaqələrinin dərk edilməsinə əsaslanmalıdır. Bu yanaşma gənclərin tarixə daha şüurlu münasibət formalaşdırmasına və keçmiş təcrübədən gələcək üçün nəticələr çıxarmasına imkan verir.

Bu istiqamətdə aparılan elmi araşdırmalar gənclərin sosiallaşması, milli kimlik və vətəndaşlıq şüurunun formalaşması, vətənpərvərlik dəyərlərinin nəsildən-nəslə ötürülməsi kimi məsələlərin daha dərindən öyrənilməsinə imkan yaradır. Bu baxımdan, alim və tədqiqatçıların elmi fəaliyyətini bir araya gətirən Gənclər Akademiyasının mövcudluğu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Akademik mühitdə bu mövzuların müxtəlif elmi yanaşmalar əsasında araşdırılması Vətən müharibəsinin yalnız hərbi-siyasi deyil, həm də sosial, mənəvi və ictimai nəticələrinin sistemli şəkildə təhlilinə şərait yaradır. Gənclər Akademiyası çərçivəsində gənclərin sosiallaşması, milli-mənəvi dəyərlər, tarixi yaddaş, vətəndaşlıq və vətənpərvərlik kimi məsələlərin elmi müstəvidə müzakirəsi bu sahədə yeni tədqiqat istiqamətlərinin formalaşmasına töhfə verə bilər. Xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsi zamanı gənclərin ictimai və informasiya fəallığının, müharibənin onların dünyagörüşünə və sosial davranışlarına təsirinin araşdırılması müasir Azərbaycan cəmiyyətində gedən proseslərin daha dərindən öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Belə elmi yanaşma tarixi hadisələrin yalnız təsviri ilə kifayətlənməyərək onların gələcək nəsillərin sosiallaşmasına və milli kimliyinin formalaşmasına təsirini də araşdırmağa imkan verir.

Nəticə etibarilə, 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinin tarixində yalnız hərbi-siyasi nəticələri ilə deyil, həm də milli həmrəylik, vətəndaş fəallığı və gənclərin sosiallaşması baxımından mühüm hadisə kimi yadda qalıb. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin formalaşdırdığı gənclər siyasəti yanaşması, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasəti, müharibə dövründə cəmiyyətin səfərbərliyi və gənclərin informasiya məkanındakı fəallığı bu prosesin müxtəlif tərəflərini təşkil edir.

Günel ƏZİMOVA, AMEA Gənclər Akademiyasının Rəqəmsal Mobillik Mərkəzinin rəhbəri, kimya üzrə fəlsəfə doktoru

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.science.gov.az saytına istinad zəruridir.