Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

Artıq bir neçə ildir ki, Qazaxıstan Respublikası ərazisində Xəzər dənizinin səviyyə dəyişmələrinin dinamikasını və insanın pleystosen dövründə bu dəyişikliklərə uyğunlaşmasını öyrənən beynəlxalq Qazaxıstan–Azərbaycan–Rusiya geoarxeoloji ekspedisiyası fəaliyyət göstərir.

Tədqiqatlar Qazaxıstan Respublikası Milli Muzeyinin (akademik Jaken Taymaqambetov), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun (aparıcı elmi işçi, t.ü.f.d. Azad Zeynalov), Rusiya Elmlər Akademiyasının Sibir Bölməsinin Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun (tarix elmləri doktoru Anton Anoykin), Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (mütləq tarixləndirmə laboratoriyasının rəhbəri, coğrafiya elmləri namizədi Rəcəb Kurbanov), eləcə də Rusiya EA-nın Dağıstan Federal Tədqiqat Mərkəzinin Geologiya İnstitutunun (aparıcı elmi işçi, coğrafiya elmləri namizədi İdris İdrisov) mütəxəssislərinin iştirakı ilə aparılır.

Bu ilin mart ayında işlər Azərbaycan ərazisində həyata keçirilmiş və əsasən pleystosen və holosen dövrlərində Xəzər dənizinin transqressiyasının vaxtını və yayılma arealını müəyyən etməyə yönəlmişdir. Azərbaycanın şimalında Böyük Qafqazın ətəklərinədək uzanan, demək olar ki, bütün Kür çayı hövzəsini əhatə edən geniş ərazidə müxtəlif metodlarla mütləq tarixləndirmə üçün nümunələr götürülmüşdür. Onlarla torpaq nümunəsi polinoloji, qranulometrik və digər biokimyəvi tədqiqatlar üçün toplanmışdır. Bu işlərin bir hissəsi, xüsusilə polinoloji analizi, Azərbaycan Coğrafiya İnstitutunun paleocoğrafiya şöbəsində aparılacaqdır.

Hazırda geoarxeoloji ekspedisiya Qazaxıstan ərazisində fəaliyyətini davam etdirir.

Ekspedisiyanın məqsədlərindən biri 2025-ci ildə Manqistau vilayətində, Bozjıra ərazisində aşkar edilmiş daş dövrü düşərgəsinin yenidən tədqiqi olmuşdur. Əgər ötən ilin tapıntıları kolleksiyada paleolit komponentinin mövcudluğunu yalnız ehtimal edirdisə, abidənin təkrar araşdırılması və toplanmış artefaktlar artıq şübhə yeri qoymur: Qazaxıstanın Manqistau vilayətində alətlərin hazırlanmasında levallua texnikası ilə səciyyələnən orta paleolit düşərgəsi aşkar edilmişdir.

Bozjıradan 5 km cənubda Bozjıra 2 adlı yeni bir məskən aşkar edilmişdir. Silisium tərkibli süxurların üzə çıxdığı yüksək silsilədə bütöv konkresiyalardan hazırlanmış nüvələr, qoparma izləri və səth qabığının qorunması ilə, həmçinin levallua texnikasına aid qopma izləri olan qırıntılar aşkar olunmuşdur.

Bozjıra 2 məskənindən bir neçə kilometr qərbdə Bozjıra 3 adlı daha bir yer aşkar edilmişdir. Burada çoxsaylı artefaktlar – qaşıyıcı alətlər, qırıntılar və levallua texnikası izləri olan nümunələr toplanmış, ilkin olaraq orta paleolit dövrünə aid edilmişdir. Bu region üçün ilk dəfə olaraq Xəzər dənizinin erkən təkamül mərhələlərinə aid edilə bilən çöküntülər müəyyən edilmişdir.

Ekspedisiyanın uğurlu fəaliyyəti paleolit dövründə Xəzər regionunun insan tərəfindən məskunlaşmasının ən qədim tarixinin yeni səhifələrini açır.

Azərbaycan ərazisində işlər Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, t.ü.f.d. Azad Zeynalovun rəhbərliyi ilə həyata keçirilmişdir.

Qazaxıstanda isə ekspedisiya Qazaxıstan Respublikası Prezidenti yanında Milli Elmlər Akademiyasının akademiki Jaken Taymaqambetovun rəhbərliyi ilə Beynəlxalq Mərkəzi Asiya Tədqiqatları İnstitutunun (MİCAİ) “Mərkəzi Asiyanın qərbində qədim insan: daş dövründə Manqistau yarımadasının məskunlaşması” adlı elmi layihəsi çərçivəsində təşkil olunmuşdur.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.science.gov.az saytına istinad zəruridir.